Vụ việc diễn ra năm 2010, trong bối cảnh TTCK chỉ dao động rất hẹp, một doanh nghiệp trong lĩnh vực nhựa cổ phiếu XXX (niêm yết trên HNX) tăng một mạch từ mức giá 47.100 đồng/CP ngày 19/8 lên mức cao nhất là 91.600 đồng (bình quân) ngày 16/9 (chỉ gần 1 tháng) với thanh khoản tốt, tiềm ẩn nhiều nghi vấn. XXX công bố thông tin tốt nên giá tăng, hay đây là một hiện tượng làm giá lộ liễu?

Tại mức giá xấp xỉ 90.000 đồng/CP, với quan hệ cung cầu XXX vẫn "đẹp", không ít NĐT cứ tưởng đây là mặt bằng giá mới mà XXX đã xác lập. Khoảng 4,4 triệu CP được giao dịch trong khoảng giá trên 90.000 đồng. Tuy nhiên, sau chuỗi ngày này, XXX liên tục đập sàn. Chỉ sau 5 ngày giao dịch, giá XXX đã giảm về mức 63.400 đồng (bình quân) tính đến hết ngày 24/9, với khối lượng đặt mua khiêm tốn và dư bán lên tới hàng triệu CP.

Chính việc thay đổi trạng thái đột ngột của 2 thái cực khiến đa phần NĐT cho rằng, đây là cổ phiếu đã bị làm giá. Không hiểu ai là người "ôm bom" 4,4 triệu CP XXX ở mức giá đỉnh. Nhiều người cảm thông với những ai mua CP ở mức trên 90.000 đồng chắc đang… xót lắm, nhưng cũng không ít ý kiến cho rằng, đã có một chiêu mới của đội làm giá để thoát hàng.

Có nhiều giả thiết giải thích cho hiện tượng bất thường trong giao dịch CP XXX. Có nhiều thông tin không chính thức cho rằng, một nhóm NĐT X vốn sở hữu tới 3,5 triệu CP XXX và muốn thoát hàng. Do đó, nhóm này đã ký hợp đồng chi khoảng 2 triệu USD cho một "đội lái" để đội này đánh giá XXX lên. Mức giá kỳ vọng của XXX sau khi đội lái vào cuộc là 90.000 đồng/CP. Khi giá XXX đạt đến mức kỳ vọng, nhóm này sẽ dùng tài khoản VIP tại các CTCK cho sử dụng đòn bẩy ở mức cao (1:5) để vay tiền thực hiện mua cổ phiếu từ nhóm NĐT X nói trên. Với chiêu này, nhóm NĐT X thoát hàng được ở mức giá xấp xỉ 90.000 đồng/CP. Trừ đi số tiền ký quỹ 20%, tương ứng khoảng 18.000 đồng/CP, nhóm NĐT X coi như thoát hết CP ở mức giá trên 70.000 đồng và… "tặng" lại cho các CTCK những tài khoản… đầy ắp XXX ở mức giá xấp xỉ 90.000 đồng/CP.

Đó là nghi vấn về một chiêu thức mới "đánh" và "thoát" CP XXX mà TTCK đang đồn. "Đây là chiêu thức của những người muốn đánh CP lên để thoát hàng và nạn nhân chính là các CTCK cho sử dụng margin", anh M, một môi giới cho biết. Theo thống kê lưu truyền trong giới môi giới, có 6 CTCK bị "dính" nặng nhất trong vụ này. Theo anh M, CTCK nơi anh làm việc cũng bị "dính" khoảng 700.000 CP XXX ở mức giá gần 90.000 đồng. "Mấy ngày vừa rồi, bên tôi đã cố gắng đặt bán từ đầu phiên, nhưng không bán được vì chẳng có người mua", anh M chia sẻ. Theo anh tìm hiểu, các CTCK nằm trong nhóm "dính" kia đều đang phải giải quyết hậu quả khoảng 700.000 CP XXX/công ty.

Khi phóng viên ĐTCK trao đổi với lãnh đạo của một vài CTCK nằm trong danh sách "bị hại" mà thị trường đồn đại, thì có vẻ như, các bên đều muốn thực hiện chính sách "ngậm bồ hòn làm ngọt". Phó tổng giám đốc một CTCK trong Sài Gòn, đơn vị có tên trong danh sách 6 CTCK trên cho biết: "Đúng là chúng tôi cho khách hàng mua XXX bằng tài khoản ký quỹ, nhưng hiện tại, các khoản ký quỹ này vẫn trong tầm kiểm soát và chúng tôi chưa đưa ra bất kỳ thông tin chính thức nào". Tuy nhiên, khi trao đổi với một nhân viên môi giới của công ty này, ĐTCK được biết: hai khách hàng dùng margin mua XXX tại công ty đã "bỏ của chạy lấy… tiền và công ty vẫn đang cố gắng để giải quyết hậu quả".

Chuyện 6 CTCK bị NĐT sử dụng công cụ margin để "ép đầu tư tự doanh" tuy vẫn là một nghi vấn, nhưng là loại nghi vấn có căn cứ. Và tất nhiên trong cơ có nguy, trong nguy cũng có cơ, từ vụ việc này mà các công ty chứng khoán đã học được một bài học đắt giá, từ đó có các công cụ quản lý rủi ro như các cổ phiếu được margin phải là những cổ phiếu có nền tảng tốt, không cho khách hàng vay tỷ lệ quá cao, hoặc thậm chí một số công ty chứng khoán hiện nay đều đang áp dụng giá chặn vay (quá mức giá này thì cổ phiếu không còn được cho vay ký quỹ nữa)